منبع: گروه كوهنوردي تهران

اين مقاله به همت آقاي سعيد صبور تهيه و در فروردين ماه 1387 در جلسه هفتگي گروه كوه نوردي تهران تدريس شده است .

بااهميت دادن به گزارش وگزارش نويسي در ورزش كوهنوردي ، ضمن ماندگار ساختن فعاليت هاي خود ، فرهنگ نوشتاري ورزش كوهنوردي را گسترش دهيم ، ظرفيت هاي نقد وبررسي را بوجود آوريم و بدنبال آن شاهد رشد و شكوفائي ايده ها ، طرح هاي نو در كوهنوردي كشورمان باشيم.

مقدمه

لزوم واهميت گزارش وگزارش نويسي ازبرنامه هاي كوهنوردي وگستره تاثيرگذاري آن ازجمله مباحثي ميباشدكه مي بايست توسط كوهنوردان ،مسئولين تشكل هاي كوهنوردي ومسئولين مراجع رسمي اين ورزش بيش ازپيش مورد توجه قرار گيرد .

ازجمله مواردي كه ميتوان براساس آن بر ميزان اهميت اين موضوع بدان تاكيد نمود ، عبارتند از:

1 –هربرنامه كوهنوردي چه باموفقيت همراه باشدوچه به دلايلي به اهداف خود نرسد،درهردو حالت دريك امر داراي نقطه مشترك ميباشدوآن اجراي برنامه است .هربرنامه اي كه بااهداف مشخص درذهن كوهنورد شكل ميگيرد و به اجرا درمي آيد درواقع همانند اثري است كه توسط صاحب اثرمتولد ميگردد.(مانند شعري كه ازذهن شاعر بر روي اوراق دفتر شعرش جاري ميشود ويانقشي كه بربوم نقاش شكل ميگيرد .)درصورتي كه برنامه به اجرادرآمده گزارش نويسي نشود بي گمان پس از چند گاهي حتي در ذهن طراح و سرپرست برنامه نيز كمرنگ ميشود ،گوئي اصلا" وجود نداشته است .

2 –تنها با درج رويدادها ونحوه اجراي برنامه درگزارش ، ميتوان به نقاط ضعف وقوت مسئولين واعضاء برنامه پي برد .اطلاعات بدست آمده ازگزارش برنامه وتوجه به آنها شناخت مسئولين فني باشگاهها ،گروهها ومحافل كوهنوردي رانسبت به سرپرستان واعضاء خود افزايش ميدهد .

3 – تحليل ونقد بررسي برنامه هاي كوهنوردي تنها درزماني قابل انجام است كه گزارش هاي دقيقي ازبرنامه دردست باشد .بديهي است بوجود آمدن فرهنگ نقد وبررسي يكي از روشهاي بسيار تاثيرگذار درزمينه ارتقاء و پويائي سطح كوهنوردي ميباشد .(مطالعه گزارش ها ،نقد وبررسي برنامه ها توسط اهل فن ،خود موجب بوجود آمدن ارزش براي برنامه هاي كوهنوردي ميگردد . )

4- ايجادسطح بندي برنامه هاي كوهنوردي تنها ازطريق انجام ،ارائه گزارش وسپس جلب نظر صاحب نظران امكان پذير ميباشد .لازم به ذكر است ،سطح بندي برنامه هاي كوهنوردي ،يكي از روشهايي ميباشدكه براساس آن ميتوان به كارآموزان ومشتاقان نوآموز كوهنوردي كمك نمود تاتجربيات لازم را به درستي ودرشرايط امن كسب نمايند .

5 – توجه به تهيه گزارش ،كوهنوردان وبخصوص سرپرستان برنامه هاي كوهنوردي راملزم به مطالعه وتمركز بيشتر بر روي برنامه مينمايد ، اين مهم خود باعث ميگردد اعضاء داوطلب براي شركت دربرنامه يا آنچه احتمالا" با آن روبرو خواهند شد بيشتر آشنا شوند وازنظر ذهني وآمادگي بدني وتجهيز تداركات خود را آماده نمايند و درنتيجه احتمال بروز حادثه در اثر عدم اطلاع ويژگي هاي برنامه به كمترين ميزان خود برسد.

6- تهيه و به روز نگه داشتن كارنامه فني كوهنوردان توسط مسئولين باشگاه ها وگروه ها از نكاتي است كه مي بايست بدان توجه ويژه اي شود . تهيه گزارش برنامه وارزيابي عملكرد افراد درگير در برنامه تنها روش مستند براي تهيه كارنامه فني كوهنوردان است .

7- توجه به گزارش و گزارش نويسي در كوهنوردي يكي از اصولي ترين راههاي توسعه وارتقاء فرهنگ نوشتاري در كوهنوردي ميباشد .

8- عدم توجه به فرهنگ گزارش نويسي ، كوهنوردي را از نظر تاريخ نگاري دچار مشكلات مي نمايد . چه كوهنوردان بزرگ وچه برنامه هاي شاخصي كه بدليل عدم توجه به گزارش نويسي ويا انعكاس آن قابليت درج در تاريخ كوهنوردي را ازدست داده و يا ميدهند .

9 – گزارش نويسي تنها راه معرفي درست مناطق كوهنوردي ، طبيعي و فني ميباشد .

10- تكميل آرشيو گروهها به منظورمستند سازي وتاريخ نگاري فعاليت ايشان وهمچنين بهره گيري اعضاء جديد ازتجربيات نسل قبل .

بخش اول : تعاريف

تعريف گزارش (به معني عام كلمه ) :

· لغت گزارش به معني : به جاي آوردن ، انجام دادن ، اظهار نظر كردن ، درميان نهادن وشرح وتفسيركردن است .

· گزارش دراصطلاح به مطلبي گفته ميشود كه از شرح ، تفسير ، بيان ، تحليل مطلب و نيز علل مسائل خاص گفتگو كند .

تعريف گزارش دررابطه با برنامه هاي كوهنوردي :

اثري مكتوب ، كه درآن ضمن شرح وبيان چگونگي شكل گيري برنامه ، نحوه اجرا و نتايج حاصل از آن در خصوص مسائل مرتبط نيز اظهار نظر ميشود و پيوست ها وضمائم جزءلاينفك آن بشمار مي رود .

تعريف گزارش نويسي :

گزارش نويسي عبارت است از: به تحرير درآوردن اخبار ، اطلاعات ، حقايق ، علل مسائل و رويدادها و تجزيه و تحليل منطقي آنها براساس دو اصل "ساده نويسي " و "سالم نويسي ".

مخاطب گزارش كيست :

- قبل ازاينكه تصميم به تدوين گزارش بگيريد بايد بدانيد كه گزارش را براي چه شخصي يا اشخاصي تهيه مي كنيد. در واقع چه كسي يا كساني ، براساس گزارش شما تصميم گرفته واقدام خواهند كرد .

- گستره مخاطبين گزارش برنامه كوهنوردي طيف هاي مختلفي را در بر مي گيرند كه شامل نو آموزان عرصه كوهنوردي تا مربيان خود شما هستند .

- علاقه مندان به كوه و كوهنوردي بصورتي پيوسته وارد اين عرصه مي شوند . آنچه براي يك كوهنورد باتجريه ملكه ذهن شده و بصورتي خود به خود به انجام مي رسد ، براي كار آموزان كوهنوردي امري با اهميت مي باشد كه مي بايست مورد توجه قرار گيرد .

- گزارش نويس برنامه كوهنوردي ، همواره مي بايست خود را درجايگاه مخاطب نيز قرار دهد . مطالب خود را به نحوي تنظيم و تدوين نمايد كه واضح و قابل استفاده باشد و خواننده بتواند با شرايط حاكم بر برنامه ارتباط برقرار نمايد.

بخش دوم : يادداشت برداري و ثبت موارد مورد نياز در تهيه گزارش برنامه كوهنوردي

الف – مواردي كه قبل از انجام برنامه مي بايست به آنها توجه نمود :

· چگونگي شكل گيري ذهني برنامه :

شيوه انتخاب اهداف كوهنوردي – خواه براساس طرحي پويا ، منطقي ومستمر باشد و خواه تنها براساس جاذبه هاي طبيعي ، ماجراجويانه و يا ساير جذابيت ها – همواره از مواردي بشماره مي رود كه نه تنها خواننده گزارش را به فضاي برنامه نزديك مي كند بلكه از طريق آن مي توان به تجربيات و نكات آموزش وقابل بررسي نيز پي برد.

توجه به اين مهم ، خواننده گزارش را با خلاقيت بكار گرفته شده در انتخاب اهداف كوهنوردي توسط طراح و سرپرست برنامه آشنا ميكند.

· مشخص نمودن نتايج بررسي ، مطالعه و اطلاعات جمع آوري شده در زمينه برنامه كوهنوردي، شامل :

1- تهيه نقشه توپوگرافي با دقت 50000/1 ويا 25000/1ازمنطقه .

2 –تهيه كروكي ازمسير(خواه مسير كوهپيمائي باشد خواه مسيري برروي ديواره ) براساس گزارش برنامه هاي قبلي .

3-تهيه و مطالعه آخرين گزارش برنامه هاي صورت گرفته برروي مسير و استخراج اطلاعات آن با توجه به فصل برنامه صورت گرفته ، تعداد نفرات و ساير مواردي كه مشابه و يا غيرمشابه است .

4-تهيه فهرستي از نكات مهم كه درطول اجراي برنامه همواره مي بايست مورد توجه باشد مانند:

محل چشمه ها ومنابع آبي .

ويژگيهاي مسير به لحاظ گرده اي بودن و يا وجود مسير مالرو.

ويژگيهاي مسير فني به لحاظ وضعيت كارگاهها و حمايت هاي مياني مورد لزوم .

مناطقي كه براي شب ماني ميتوان ازآن استفاده كرد.

نشانه هاي طبيعي ومصنوعي (تابلو راهنما) درطول مسير .

5 – فواصل زماني بين نقاط مختلف و موثر.

6 – تهيه فهرستي ازمختصات جغرافيائي نقاط كليدي و تلفيق با نقشه توپوگرافي منطقه .

7 – گفتگو باكساني كه پيش از ما برروي مسير و يا منطقه فعاليت كرده بودند و كسب اطلاع از منابع آبي ،ويژگيهاي فني ،تجهيزات مورد نياز براساس شرايط فصلي .

8- نوع جاده و مسير حركت به سمت مبدا شروع برنامه (بزرگراه – جاده ترانزيت – جاده آسفالت – شوسه – خاكي – جيپ رو ...).

9- نوع وسائل نقليه واياب و ذهاب عمومي به همراه مبدأ وساعت حركت آنها .

10- بدست آوردن آخرين اطلاعات موجود در مورد زمان بندي هاي بدست آمده توسط تيم هاي قبلي .

11- كسب اطلاع از وجود احتمالي راهنمايان محلي ، افراد مطلع منطقه ، نزديكترين مراجع انتظامي و درماني ، امكانات اقامتي (خانه روستائي ، پناهگاه ، جانپناه و...).

12-كسب اطلاع از آنتن دهي تلفن همراه درمنطقه و نزديكترين شبكه ارتباطي به مسير.

13- توجه به ارزشهاي فني برنامه و آمادگي هاي مورد لزوم براي شركت كنندگان .

· جمع آوري اطلاعات تاريخي (درصورت امكان ) درمورد مسير، ازنظر اولين فعاليت هاي انجام شده در فصول مختلف ، شناسنامه مسير (مسيرهاي فني ) وديگر موارد ... (بسيار پيش آمده است كه به دليل عدم اطلاع كوهنوردان جوان ازفعاليت هاي نسل قبل وعدم وجود گزارش مشخص از مسيري خاص ، سوءتفاهم درمورد اولين بودن بر روي مسير بوجود آمده است .)

· كسب اطلاعات درزمينه جاذبه هاي گردشگري (تاريخي ، طبيعي ، مردم شناسي و...) درحوزه اي كه هدف برنامه كوهنوردي در آن قراردارد . بسيار پيش خواهد آمد كه ميتوان ضمن انجام يك فعاليت كوهنوردي ديداري نيز ازجاذبه هاي گردشگري منطقه داشت .

· تهيه فهرستي از شركت كنندگان دربرنامه ومشخص نمودن مسئوليتهاي آنها (مسئول فني برنامه ، مسئول تداركات ، مسئول مالي و...)

ب – مواردي كه درطول اجراي برنامه مي بايست توسط گزارشگر يادداشت برداري و ثبت گردد:

· ويژگي هاي مسير ازنظر:

1-مسيرپاكوب ،راه مالرو

2-شيب هاي بهمن گير.

3-موقعيت هاي يال ها ، دسترسي به خط الراس ، گردنه .

4- مسير گرده اي ودست به سنگ .

5-درجه سختي درطول هاي مختلف .

6- مسيرهاي مختلف فرود و صعود .

7 –محل شب ماني و كمپ .

· زمان بندي هاي بدست آمده در نقاط حساس و موثر (مانند فواصل زماني مابين كارگاه ها ، زمان رسيدن به منابع آبي ، اول يال ، ابتداي دره ، رسيدن به گردنه و...)

· ثبت نقاط با استفاده از سيستم ناوبري GPS.

· ميزان ارتفاع گرفتن براساس زمان (معمولا درشيب هاي متوسط يك تيم متوسط ساعتي سيصد مترارتفاع ميگيرد).

· ميزان و تعداد استراحت هاي بعمل آمده .

· تغذيه مورد استفاده درطول مسير و برنامه .

· شب ماني ها واقامت هاي تيم در طول برنامه .

· شرايط جوي حاكم بر منطقه .

· پوشش گياهي و تنوع جانوري مشاهده شده براساس شرايط فصلي .

· وضعيت نزديكترين روستاهاي اطراف مسير .

· تصميم هاي اخذ شده توسط مسئولين برنامه .

· حوادث و ماجراهاي اتفاق افتاده .

· خاطرات و شرايط روحي شركت كنندگان در برنامه .

ج- مواردي كه در پايان برنامه مي بايست مورد توجه گزارشگر قرار گيرد .

· هزينه هاي انجام گرفته شده تا آخرين مرحله برنامه به تفكيك نوع هزينه : هزينه اياب و ذهاب ، هزينه تغذيه ، هزينه لوازم فني مورد استفاده در طي برنامه ، هزينه هاي جانبي برنامه .

· فهرستي از مواد غذائي وهمچنين برنامه غذائي مورد استفاده .

· فهرستي از تجهيزات فني ، پوشاك و ساير موارد استفاده شده دربرنامه بعلاوه لزوم استفاده و نقاط ضعف و قوت آنها .

· مشخص نمودن نقاط ضعف برنامه و انعكاس نظر اعضاء تيم در پايان برنامه .

· مشخص نمودن پيشنهادات وايده هائي كه دربهتر برگزارشدن برنامه ميتوان درنظر گرفت .

· تقدير و تشكر از كساني كه دراجراي برنامه همكاري نموده اند .

بخش سوم : مرحله نگارش گزارش

دراين مرحله با استفاده از يادداشت هاي ثبت شده درطول اجراي برنامه وهمچنين اطلاعات كسب شده در ابتداي برنامه و با استفاده ازفن گزارش نويسي ميتوان اقدام به نگارش گزارش نمود .

خوب انديشيدن وتمركز داشتن ، مايه نگارش است . نگارش خوب به سرمايه هاي علمي ، مطالعه ، آگاهي ، احاطه به موضوع ، دقت و تمرين نياز دارد .

گزارش اثر بخش نخواهد بود مگر آنكه علاوه بر شيوائي سخن ، به نكات اساسي برشمرده شده زير توجه نمايد :

1-فكر كردن قبل ازنوشتن .

2- توجه به هدف ، موضوع وارتباط منطقي بين اجزاء گزارش .

3 – درنظرگرفتن خواننده .

4 –آگاهي به نكات دستوري وجمله بندي درحد لزوم .

5 – رعايت اصول نگارش و املاء .

6 – رعايت ادب و نزاكت در گزارش .

7 – رعايت اصل صداقت در گزارش نويسي ، هيچگاه واقعيت ها را فداي مصلحت انديشي نكنيد .

8 – ترجيح ساده نويسي بر پيچيده نويسي .

9 – استفاده از خط نگارش و كادربندي مناسب .

10- پرهيز از به كار بردن لغات وتركيبات دور از ذهن .

11 - به كار بردن لغات ، اصطلاحات يا عباراتي كه معاني قطعي ومشخص دارند.

12 –بيان حقايق بي آنكه قصد برانگيختن احساسات را داشته باشد .

13 – حفظ ترتيب و توالي روز هاي برنامه در گزارش .

14 – بازبيني و تصحيح متن گزارش .

بخش چهارم : ضمائم وپيوست هاي گزارش برنامه :

الف ) نقشه وكروكي از مسير :

گزارش كامل يك برنامه كوهنوردي بايد به همراه نقشه منطقه و كروكي محل اجراي برنامه از آغاز تاپايان برنامه باشد .

· نقشه هاي 50000/1 و 25000/1 سازمان جغرافيائي ارتش وسازمان نقشه برداري بهترين منابع موجود دراين زمينه مي باشند .

· كروكي مسير اجراي برنامه از آغاز حركت تا هدف برنامه واحيانا" راه يا مسير برگشت (در صورتي كه متفاوت ازمسير بازگشت باشد.) اين كروكي مي بايست منطبق بر نقشه هاي توپوگرافي منطقه باشد .

· مشخص نمودن نقاط ثبت شده با دستگاه GPS (مختصات جغرافيائي : طول وعرض جغرافيائي ) برروي كروكي مسير

· مشخص نمودن ويژگي مسيراز نظر عوارض سطحي زمين ومسير برروي كروكي (مالرو _ پاكوب _ شيب بهمني _شن اسكي _ گرده سنگي و...)

· تعيين ساعت از يك نقطه مشخص تا نقطه مشخص ديگر وثبت آن برروي كروكي .

· استفاده ازعلائم و راهنماهاي استاندارد و شناخته شده جهت نشان دادن : شهرها، روستاها، نقاط كليدي مسير (يال ، خط الراس ، گردنه ، نهرها وچشمه ها ، ديواره ، پرتگاه و...) ، امكانات موجود درمسير .

· استفاده از قلم هاي رنگي در نشان دادن عوارض زمين ، مسافت ها وغيره بر روي نقشه توپوگرافي.

· ثبت شمال مغناطيسي .

· ثبت نام و نام خانوادگي رسم كننده كروكي با امضاء و تاريخ رسم كروكي .

ب ) عكس هاي برنامه و مسير :

يك گزارش كامل كوهنوردي بايد به همراه عكس يا فيلم برنامه نيز باشد كه شامل :

· عكس از مبدا حركت برنامه .

· عكس از نفرات شركت كننده در برنامه .

· عكس ازنقاط كليدي در طي مسير .

· عكس ازمحل شب ماني وكمپ .

· عكس از پوشش گياهي ودر صورت امكان جانوري منطقه .

· عكس از ساكنين محلي و بومي (بدون ايجاد ناراحني وحساسيت .)

· عكس از هدف برنامه (قله – ديوار –آبشار و...)

سايرموارد دررابطه با گزارش وگزارش نويسي كوهنوردي :

1-قيد نظرات نويسنده گزارش در مورد سرپرست ونفرات شركت كننده در برنامه .

2- ارسال گزارش (درصورت صلاحديد و نياز) به فدراسيون ، هيات هاي كوهنوردي ، مجله هاي ورزشي ، سايت هاي اينترنتي معتبر و ...).

3- يك گزارش خوب و كامل بايد راهنمائي دقيق و جامع جهت استفاده ديگر گروها وتيم ها باشد.

4-همواره لازم است نسخي از گزارش برنامه به باشگاهها ، گروهها و... ارسال گردد .

* بانگاهي به مقالات :

گزارش وگزارش نويسي در برنامه هاي كوهنوردي ، تهيه وتنظيم سعيد درگاهي ،مجله كوه ،شماره چهل ويك .

فن گزارش نويسي ، تهيه وتنظيم : مهدي داور پور .